Murrizketa, kontrol, muga eta maskara arteko egunetan idatzi ziren BEHA ikerketa-proiektuaren lehen lerroak. Duela bost urte, 2021ean, diseinatu genuen Behategitik Hekimen elkartearekin batera «Euskal audientzia ezagutzeko mugaz gaindiko proposamena: euskarazko komunikazio espazioaren neurketa digitala eguneratzeko ariketa».
Lehendabiziko urrats hori Euroeskualdeko Hiritartasuna proiektu-deialdiaren babesean abiatu zen (BEHATEGIA, 2021), eta horren ondotik etorri dira azken urteetan Euroeskualdearen laguntzaz garatutako beste bi proiektu ere: 2022-2023 bitarteko «Euskal hedabideen webguneetako trafikoa neurtzeko panel bateratuaren osaketa eta alfabetatze digitala» (BEHATEGIA, 2023/b), eta 2024-2025 aldiko «Euskal hedabideen datu kultura sustatzeko diagnostikoa eta baliabideak» (BEHATEGIA, 2024/b).
Euskal hedabideei digitalizazioaren aroan laguntzeko xedez, datuen eta analitikaren mundura begira leiho partekatu bat irekitzea izan da BEHA izenpean burututako lan ildo honen helburua.
Bi adar garatu ditugu paraleloki. Alde batetik, webgunea izan ohi denez komunikazio proiektuen muina, web-analitikarekin hasi ginen datuen eremua arakatzen. Zortzi hedabideko lagin batekin (Alea, Anboto, Berria, Elhuyar, Euskalerria irratia, Gaztezulo, Hamaika, Kanaldude) diagnostiko kualitatiboa landu genuen hasteko, ondoren euskal hedabideetan aplikatzeko web neurketarako proposamen bat egin eta adostu, eta azkenik laginean aplikatu. Beharrezko doikuntza eta garapenak argi zirela, 60 komunikabidetara zabaldu zen web neurketa estandarraren aplikazioa eta, web-analitikaren jarraipena egiteko Google Analytics erabilita, web audientziak aztertzeko BEHA panela tresna berria sortu zen. Horren ondotik, gainera, datuak eskura izatetik datuak erabiltzera pasatzeko mugimendua aktibatu zen; bai alfabetatze zein trebakuntza landuta, bai askotariko baliabideak eskainita.
Bestetik, webguneko analitikak lantzeaz bat, ingurune digitalari osotasunean erreparatzeko erronka ere jarri zen mahai gainean. Nola ezagutu zer gertatzen ari den hedabide baten sareko jardun osoan? Itaun horri erantzuteko, Behategia Analytics tresna berria garatu genuen lankidetzan Behategiak, Hekimenek eta CodeSyntax enpresak. Bertan, webguneetako trafikoaz gain, sare sozialetako eta ingurune digitaleko gainontzeko euskarrietako trafikoa (adibidez, buletinetakoa) ere neurtzen da. Gainera, elkarrekin adostutako hitzarmen baten babespean, hedabide bakoitzak bere datuak gainontzeko hedabideekin erkatzeko eta bere joerak besteenekin bat datozen edo ez aztertzeko aukera ere badauka, filosofia irekiarekin bat eginda eta elkarrekin ikasteko praktika eredugarrian urratsak emanda. Orobat, aipatzekoa da ere tresna hau software librean eraikia dagoela eta, datafikazio aro honetan, sarean hirugarren batzuen plataformetan pilatzen diren datuen birjabetze bat egiten duela.
Halandaze, bost urteko ibilbidean hainbat gauza lortu dira; hona hemen datu batzuk:
Ikerketa-proiektua abiatzean egindako lehendabiziko diagnostikoan antzeman ziren eskakizunei (Mimenza-Castillo, 2023, or. 371) erantzun egin zaie hein handi batean.
- Aholkularitza eta laguntza teknikoaren beharra: hainbat komunikabideren galdera eta eskaerak erantzun dira eta erantzuten dira Behategiaren bulegotik, baita sektoreak eta administrazioak EAEn osatutako hedabideen mahairako analisiak landu ere.
- Oinarrizko formakuntza: hainbat trebakuntza ziklo antolatu dira analitikaren bueltan —aurrez aurrekoak zein onlinekoak—, datuen kulturaren inguruko web-mintegiak landu dira (behategia.eus atarian daude egun ere eskuragarri), uda ikastaroak egin ditugu, etab.
- Datuen jarraipenerako panel errazak: 60 BEHA panel baino gehiago sortu dira, hedabide bakoitzak bere web proiektuaren analitiken jarraipena euskaraz eta modu errazean egitea ahalbidetzeko. Eta, horrez gain, ingurune digital osoaren jarraipena modu ireki eta kolaboratiboan lantzeko Behategia Analytics tresna ere landu da.
- Neurketa planak garatzeko gida: datuekin lan egiten hasi aurretik, gakoa aurretik planteatzen diren galderetan dago, hau da, datuetara jo baino lehen neurketa plana ondo zehaztean. Oinarri hori gogoan, plan horiek garatzeko kontuan hartu beharreko eremuak, komunikazio proiektu bakoitzak erantzun beharreko galderak eta plana osatzeko gida ere eskaini zaie euskal hedabideei.
- Talde azterketa komunak: hedabide bakoitzari bere egunerokoan laguntzeko tresnak, formakuntza, aholkularitza zein gidak eskaintzeaz gain, bana-banako esku-hartzeak gainditu eta gogoeta zein analisi kolektiboak ere landu dira; urtekari honen aurtengo zein aurreko urteetako aleetan aurki daitezke gehienak.
Datuak eskura izatea maiz ez da izan ohi datuok erabiltzeko nahikoa motibo; hala agertu zen BEHA ibilbidean egindako diagnostiko kuantitatiboen errondan ere. Horregatik, bigarren diagnostiko kualitatiboaren emaitzetan, analitika digitala lan errutinetan integratzeko oztopoez harago —diru falta, denbora falta, ezezagutza adib.—, «kiribil positiboa» ere antzeman eta proposatu zen (Martinez-Juez, 2025): kanpo laguntzaren bidez ezagutza eta hausnarketa bultzatu > planak diseinatu > planak inplementatu > etengabeko hobekuntza dinamiketan murgildu.
BEHA lan-ildoa abiatzean, euskal hedabideen % 20 zen analitika digitalaz «deus ez» ez zekiela adierazten zuena eta % 4 baino ez «asko» zekiela zioena. Azken bosturtekoaren ondoren, ez dago sektorean «deus ez» ez dakienik, eta % 20 izatera pasa dira «asko» dakitenak. Halaber, analitika plana eginda daukate edo egiten ari dira proiektu ia-ia guztiak.
Bada, kuantitatiboki zein kualitatiboki, zerbait aldatu da; eta horretan lagungarri izan dira, ziurrenik, ikerketa-proiektu honen bilakaeran landutakoak, eta baita euskarazko hedabideek EAEko erakundeekin osatutako Euskal Hedabideen Mahaiak 2025eko dirulaguntzen deialdirako landutako eskaeretan audientzia ezagutzarako neurketa planak eskatzea ere.
Ibilbide emankorra orain artekoa beraz, baina lantzera iritsi ez garen zenbait plan ere geratu dira bidean: esaterako, BEHA panelak konfigurazio estandar pertsonalizatu gehiagorekin eguneratzea, sareko audientzia denbora errealean jarraitzeko panela sortzea, web-analitikarako Matomo erabiltzen ari diren proiektuei ere panelak garatzea, edo sareko analitiken analisi sakonagoak egitea audientzia totalak eta potentzialak hobeto ezagutzera gerturatzeko.
Era berean, ez da lortu sektorearen analitika gaitasun aurreratu erabatekoa. Halere, Cherubini eta Nielsen-ek (2016) proposatutako analitika gaitasunaren balorazio triangeluaren hiru erpinetan aurrerapauso nabarmenak eman dira.
Bi mugimendu erabakigarri gertatu dira azken bosturtekoan: euskal hedabideen artean analitika digitalaz hizketan hasi gara, eta datuei galderak egiten ere hasiak gara.
Analitika datuak dira ingurune digitaletan (webguneak, aplikazioak, sare sozialak, online publizitate-kanpainak, etab.) biltzen diren erabiltzaileen, bezeroen edo audientzien portaerari buruzko informazio kuantitatibo eta kualitatiboak; hau da, neurtzeko, ulertzeko eta optimizatzeko helburuarekin bildutako datuak. Alta, beste era batera ere definitu ditzakegu: existentzia (eta kasu batzutan biziraupen) digitalaren oinarri ere badira.
Bihurtu ditugu hasierako murrizketa, muga, kontrol eta maskara —nahiz eta ziurgabetasun berriekin— datu-murrizketa, datu-muga, datu-kontrol eta datu-maskara. Horrenbestez, BEHA proiektuaren zikloa amaitu da; orain, ibilian, euskal hedabideek nahi eta behar dutenak diseinatuko du espiral berria.
Erreferentziak
BEHATEGIA. (d. g.). Web-mintegiak. Behategia. Berreskuratua 2026(e)ko otsailaaren 6(e)an, hemendik: https://behategia.eus/eu/web-mintegiak/
BEHATEGIA. (2021, irailak 29). BEHA ikerlerroa abian “Euroeskualdeko hiritartasuna” 2021 proiektu deialdiari esker. behategia. https://behategia.eus/eu/beha-ikerlerroa-abian-euroeskualdeko-hiritartasuna-2021ko-proiektu-deialdiari-esker/
BEHATEGIA. (2022/a, martxoak 19). BEHA Ikerketa Proiektuak bidearen erdia egin du dagoeneko. Behategia. https://behategia.eus/eu/beha-ikerketa-proiektuak-bidearen-erdia-egin-du-dagoeneko/
BEHATEGIA. (2022/b, uztailak 1). Uda ikastaroa: Audientzia digitalen neurketa. Behategia. https://behategia.eus/eu/udako-ikastaroa-audientzia-digitalen-neurketa/
BEHATEGIA. (2022/c, irailak 19). Audientzia digitala neurtzeko oinarri bateratuak finkatzen ari gara. Behategia. https://behategia.eus/eu/audientzia-digitala-neurtzeko-oinarri-bateratuak-finkatzen-ari-gara/
BEHATEGIA. (2023/a, maiatzak 29). 28 hedabide analitika digitalari buruzko formakuntza saioetan. Behategia. https://behategia.eus/eu/28-hedabide-analitika-digitalari-buruzko-formakuntza-saioetan/
BEHATEGIA. (2023/b, uztailak 6). Hedabideak Google Analytics 4ra igaro dira. Behategia. https://behategia.eus/eu/hedabideak-google-analytics-4ra-igaro-dira/
BEHATEGIA. (2024/a, apirilak 16). Komunikabideentzako analitika digitaleko kontsultoria lanak. Behategia. https://behategia.eus/eu/komunikabideentzako-analitika-digitaleko-kontsultoria-lanak/
BEHATEGIA. (2024/b, uztailak 5). BEHA 3.0 proiektua onartu digute. Behategia. https://behategia.eus/eu/beha-3-0-proiektua-onartu-digute/
BEHATEGIA. (2025/a, otsailak 25). Hedabideen audientzia digitala neurtzeko tresna berria abiatze prozesuan dago. Behategia. https://behategia.eus/eu/hedabideen-audientzia-digitala-neurtzeko-tresna-berria-abiatze-prozesuan-dago/
BEHATEGIA. (2025/b, maiatzak 16). Hedabideei analitika plana osatzen laguntzeko egun osoko saioa. Behategia. https://behategia.eus/eu/hedabideei-analitika-plana-osatzen-laguntzeko-egun-osoko-saioa/
BEHATEGIA. (2025/c, maiatzak 26). Udako ikastarorako izen-ematea zabalik. Behategia. https://behategia.eus/eu/udako-ikastarorako-izen-ematea-zabalik/
BEHATEGIA. (2025/, irailak 18). Hedabideek aurrerapauso handia eman dute datuaren kulturan sakontzeko bidean. Behategia. https://behategia.eus/eu/hedabideek-aurrerapauso-handia-eman-dute-datuaren-kulturan-sakontzeko-bidean/
Cherubini, F., & Nielsen, R. K. (2016). Editorial analytics: How news media are developing and using audience data and metrics (or. 46). Reuters Institute for the Study of Journalism. https://reutersinstitute.politics.ox.ac.uk/our-research/editorial-analytics-how-news-media-are-developing-and-using-audience-data-and-metrics
Martinez-Juez, A. (2025). Datuaren kultura euskal komunikabideetan: Hekimen elkarteko komunikabideen egoeraren analisi kuantitatibo eta kualitatibo bat. In H. Castro & L. Mimenza (Arg.), Euskal Hedabideen Urtekaria 2024-25 (or. 71–84). BEHATEGIA. https://behategia.eus/eu/urtekaria_artikulua/9-2/
Mimenza-Castillo, L. (2023). Euskal hedabideen ingurune digitala neurtzeko analitika: Diagnostikoa eta proposamena / Data analytics to measure the digital environment of Basque media: diagnosis and proposal [Doktorego tesia]. Euskal Herriko Unibertsitatea UPV/EHU. http://addi.ehu.eus/handle/10810/64075